تاریخ ارسال روی سایت : ۱۳۹۳/۰۶/۱۷


آرامگاه نخستین شهریار ایرانی و احیاگر زبان فارسی در دزفول

شهرستان دزفول گنجینه ای از تاریخ پر افتخار ایرانیان است. شهرستان دزفول در طول حیات خود، همواره کانون تحولات و اتفاقات مهمی بوده است. این نقش تاریخی بعد از اسلام با حضور یعقوب لیث صفاری در آن، نقش پر رنگ تری به خود گرفته است.جای جای این سرزمین به حضور بزرگانی زینت داده شده که فرهنگ غنی و هویت  امروز ما مدیون پایمردی های آنان است. یکی از این بزرگان تاریخ یعقوب لیث صفاری است که آرامگاه وی در شهرستان دزفول قرار دارد. قیام و حکومت یعقوب لیث هر چند کوتاه، اما تاثیر بسزایی در تاریخ این سرزمین و احیای کشور ایران داشته است و به همه دلیل ارزش بسیاری برای معرفی دارد. یعقوب لیث صفاری«رادمان پسر ماهک سیستانی» از دودمان صفاری بود. وی نخستین کسی بود که زبان پارسی را ۲۰۰ سال پس از ورود اسلام به ایران، به عنوان زبان رسمی ایران اعلام کرد و پس از آن دیگر کسی حق نداشت در دربار او به زبانی غیر از پارسی سخن بگوید.

دکتر محسن ابوالقاسمی در کتاب “تاریخ زبان فارسی” آورده‌است: در سال ۲۵۴هجری، یعقوب لیث صفار، دولت مستقل ایران را در شهر زرنج سیستان تاسیس کرد و زبان فارسی دری را زبان رسمی کرد که این رسمیت تاکنون ادامه دارد. او کوشش کرد خلافت عباسی را سرنگون کند و حتی تا نزدیکی بغداد نیز پیش رفت، ولی روزگار به او امان نداد و در ماه شوال ۲۶۵هـ. ق به بیماری قولنج مبتلا و در سرانجام در گندی شاپور درگذشت.
زندگی نامه یعقوب لیث
یعقوب پسر لیث در روستای قرنین در سیستان به دنیا آمد. پدر وی در سیستان شغل رویگری داشت. یعقوب نیز در آغاز مانند پدر رویگری می‌کرد و هرآنچه بدست می‌آورد به دوستانش ضیافت می‌کرد. چون به سن رشد رسید عده‌ای از عیّاران او را به سرداری خود برگزیدند.
یعقوب بعد از ضبط سیستان در سال ۲۵۳ رو به خراسان نهاد و شهرهای هرات و پوشنگ را بگرفت و از آنجا رو به کرمان نهاد و گماشته حاکم شیراز در کرمان را بگرفت. پس از آن رو به شیراز نهاد با حاکم فارس جنگیده و آن را نیز بدست آورد. یعقوب بعد از واقعه چند نفر از طرفداران خود را با پیشکش‌های گرانبها نزد خلیفه بغداد فرستاد و خود را مطیع خلیفه اعلان کرد.
پس از فتح فارس، بلخ را تصرف نموده و متوجه کابل شد والی کابل را اسیر و شهر را تصرف نمود. پس از آن هرات، طبرستان ،  ساری و آمل را تصرف نمود و خراج یکساله را جمع کرد و روانه دیلمان شد. یعقوب پیامی نزد خلیفه فرستاد مبنی بر اینکه طبرستان را فتح کرده حسن را منزوی ساخته‌است اما خلیفه حکمی را توسط حاجیان به خراسان فرستاد که چون وی از حکم ما تمرد کرد و به حکومت سیستان بسنده نکرد او را در همه جا لعن کنند.
جندی شاپور؛ دژ مستحکم و پایتخت ایران
در سال ۲۶۲ یعقوب از فارس رو به خوزستان نهاد. چون خبر به معتمد خلیفه عباسی رسید، از در دوستی با یعقوب وارد شد و فرمان حکومت خراسان، گرگان، طبرستان و ری و فارس را به وی داد. اما یعقوب راضی نشد و به خلیفه پیغام داد که به چیزی راضی نیست جز رسیدن به بغداد. یعقوب لیث صفار جهت تصرف بغداد و جنگ با خلیفه نخست به خوزستان لشکر کشید و جندی شاپور را به واسطۀ دارا بودن دژ مستحکم و نیز موقعیت سوق الجیشی مناسب ارتباطی با دیگر شهرهای استان به عنوان پایتخت خود انتخاب کرد و پس از آن به جنگ خلیفه عباسی رفت .  وی در این میان رویگر زاده بیمار گشت و در انتظار بهبود و از سرگیری جنگ به جندی شاپور بازگشت. عزم وی برای حکومت ایرانی و ستیز با عباسیان چنان جدی بود که پیشنهاد صلح خلیفه را حتی در هنگام بیماری نپذیرفت و به قول خویش در مورد عباسیان، ” هرگز مباد که کسی‌ بر ایشان اعتماد کند “، همواره پابرجا ماند. یعقوب در سال ۲۶۵ در جندی شاپور دزفول در اثر بیماری در گذشت. یعقوب را مردی باخرد و استوار توصیف کرده‌اند.
پدر زبان پارسی پس از اسلام در ایران
نخستین اقدام یعقوب پس از تثبیت موقعیتش در سیستان آن بود که زبان پارسی را در دربارش رسمیت بخشید . اگر چه در زبان محاوره ای در آن زمان پارسی متداول بود ولی زبان شعر و ادب و مکاتبات رسمی، عربی بود. و شاعری که می خواست حاکمان را مدح کند ، مدیحه اش را به زبان عربی می سرود . یعقوب لیث نخستین کسی بود که پس از سلطه اعراب بر ایران گفت که ایرانی برای ایرانی باید به زبان پارسی بسراید.
وقتی شاعری بنا بر رسم زمان قصیده‌ای به عربی در مدح او سرود، وی او را ملامت کرد که چرا به زبانی که نمی‌فهمد برایش شعر سروده‌است. با شنیدن این سخن، محمد بن وصیف که اداره ی امور دیوان یعقوب را بر عهده داشت قصیده‌ای به فارسی در مدحش سرود و این قصیده آغاز سرودن شعر درباری به فارسی گردید.اقدام یعقوب محرّکی در سرودن شعر فارسی شد و آغاز سنتی گردید که سامانیان، پیشروان راستین رستاخیز ادبی ایران، آن را برگرفته و گسترش دادند.
آرامگاه یعقوب لیث صفاری
آرامگاه یعقوب لیث صفاری در شهرستان دزفول و در فاصله ی ۱۲ کیلومتری شهر دزفول در جاده دزفول – شوشتر، بعد از شهر سیاه منصور، در کنار روستای اسلام آباد (شاه آباد) ، در یک محوطه ۱۰ هکتاری قرار گرفته است.
بنا از یک چهار طاقی با گنبدی مخروطی و مضرس در دوره سلجوقی تشکیل یافته است . بنای مقبره در سال های  اخیر مرمت و بهسازی شده است.ایوان بزرگ شمالی مربوط به دوره ی تیموری بوده که در دوره ی قاجاریه این ایوان بسته شده و ورودی اصلی بنا در آن تعبیه شده است. دو مناره ی نیم برجسته واقع در طرفیت ایوان مربوط به اواخر دوره قاجاریه می باشند.
ضریح بقعه از قطعات فولادی و چوب ساخته شده و از دست ساخته های دوره قاجاریه می باشد. گنبد اصلی بنا به صورت دو پوسته گسسته بوده و فرم گنبد الهام یافته از شکل تنه نخل می باشد که از خصوصیت های معماری بناهای مذهبی خوزستان است.
گنبدی سفید و مضرس که بر پایه اى چهارگوش قرار گرفته است ، ۱۹ طبقه است که پایه اولین طبقه هشت ضلعى و بقیه طبقات ۱۶ ضلعى است که هر ضلع کثیرالاضلاع مقعر و با خطوط منحنى به طور مقعر ساخته شده است . در یکی از ایوان های بیرونی جبهه ی جنوبی بنا دو قطعه سنگ آسیاب موجود است که بر روی آنها کتیبه ای به خط کوفی نگاشته شده است و مربوط به سده های اولیه هجری بوده که از محوطه باستانی جندی شاپور به این محل انتقال یافته است.
در ضلع شرقى پلکانى وجود دارد که به بام بنا مى پیوندد. ارتفاع گنبد از پشت بام تا نوک آن در حدود ۱۵ متر است . سقفى لچکى با حمال رومى هشت گانه که بر گور اصلى بقعه ساخته شده است با سقف شبستانهاى دیگر و راهرو میانى یا مسجد بقعه که آن هم از آجر است ، تفاوت زیاد دارد. بنای مذکور به شماره ۲۵۵۰ در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده است.
ظرفیت ملی آرامگاه یعقوب لیث
با توجه به محوطه وسیع اطراف مقبره و سابقه ی تاریخی این شهریار پر افتخار، توجه ویژه به این بقعه و معرفی صحیح، در کنار توسعه ی زیرساخت های گردشگری اطراف آن، به عنوان یکی از نمادها و افتخارات ملی، می تواند نقش مهمی در توسعه گردشگری شمال خوزستان و به خصوص شهرستان دزفول ایفا نماید با این همه تاکنون در حدی که شایسته نام بلند این سردار ایرانی است به آن توجه نشده است.در صورتی که می تواند یکی از مهمترین بناهای ارزشمند ملی تاریخی دزفول و خوزستان به شمار می رود.
مجسمه یعقوب لیث در دزفول
به خاطر وجود آرامگاه نخستین شهریار ایرانی در شهرستان دزفول ، مجسمه این سردار نامی ایرانی در سال ۱۳۵۶ در میدانی با همین نام بر فراز پایه ای ۱۰ متری از بتی در ورودی شهر به سمت آرامگاه ایشان در شهر جندی شاپور نصب گردید که  بعد از انقلاب اسلامی نام این میدان به فتح المبین تغییر نام پیدا کرد و مجسمه یعقوب لیث به همت شهرداری دزفول در سال ۱۳۷۲ مجددا در ورودی شهر نصب گردید که همچنان در جای خود باقی مانده است.این مجسمه اثر کم نظیر استاد و پدرمجسمه سازی ایران استاد ابولحسن خان صدیقی می باشد. نمونه ی دیگر این مجسمه در زادگاه یعثوب در زابل نصب شده است.
متن و عکس : محمد آذرکیش

لینک های مرتبط:, ,


 


- تمدن آوان دزفول،دریچه ای به سوی شناخت تمدن کهن ایرانیان
- دیدار اعضای انجمن دزپارس با کارکنان رادیو دزفول
- کاسه سفالی ۸۷۰۰ساله چغابنوت دزفول
- قمش گنجی تاریخی در اعماق زمین
- عملکرد انجمن دزپارس در مهر ماه ۹۶
- نقش گردشگری و درآمدزایی شاه رکن‌الدین دزفول از یاد رفته است؟
- شرکت فعالانه انجمن دزپارس در پاکسازی روز تاسوعا و عاشورا
- بازدید اعضای انجمن دزپارس از مراسم محرم در محلات تاریخی دزفول
- «علم عباس» در مراسم محرم دزفول چه قصه‌ای دارد؟
- عملکرد انجمن دزپارس در شهریور ۹۶
- جشنواره صد روز با رود دز پاکسازی عمومی بوستان ساحلی دووه دزفول
- عملکرد انجمن دز پارس در مرداد ۹۶
- مسجد ملاحاجی دزفول در انتظار توجهی ویژه
- دزفول میزبان مسابقات قهرمانی آبهای خروشان کشور شد
- عملکرد انجمن دزپارس در تیرماه ۹۶
- فرار از گرمای خوزستان در همین نزدیکی چال کندی دزفول جایی برای خنک بودن
- آغاز مرمت خانه تاریخی ۲۰۰ ساله طلوعی فر دزفول
- بافت تاریخی دزفول ، میراثی ماندگار نیازمند توجه
- عملکرد انجمن دزپارس در خرداد ۹۶
- ۲۲ خرداد روز بزرگداشت رود دز
- دزفول مقصد گردشگران در فصل گرم سال
- دزفول شهری از سپیده دم تاریخ ،اسوه مقاومت و دفاع از وطن
- چهارم خرداد روز ملی دزفول
- عملکرد انجمن دزپارس در اردیبهشت ۹۶
- باغ موزه قصر تهران
- سرمایه گذاری هدفمند ، روحی تازه در کالبد بافت تاریخی دزفول
- پل تاریخی دزفول حال و روز خوشی ندارد
- عملکرد انجمن دزپارس در فروردین ماه سال ۹۶
- دزفول مهد صنعتگران و صنایع‌دستی از کلوچه‌های محلی تا کپوی جهانی
- پارک خانواده دزفول ؛ آرامشی دوست داشتنی
 

 

همه حقوق مطالب برای آرامگاه نخستین شهریار ایرانی و احیاگر زبان فارسی در دزفول محفوظ می باشد

طراحی سایت : محمد آذرکیش